Możesz również posłuchać tego odcinka korzystając ze Spotify:

Cześć, opowiem Ci dzisiaj jak wybrać najbardziej opłacalną formę opodatkowania na 2026 rok.

Zasadniczo do 20 lutego 2026 roku większość podatników musi wybrać formę opodatkowania. Jeżeli prowadzisz jednoosobową działalność gospodarczą, czyli JDG i osiągnąłeś pierwszy przychód jeszczew styczniu, to do 20 lutego musisz wybrać formę opodatkowania. Jeżeli w styczniu nie osiągnąłeś żadnego przychodu, pierwszy przychód był w lutym, to do 20 kolejnego miesiąca, czyli do 20 marca. Teraz oczywiście jest taki ogromny boom, wszyscy sprawdzają jaka forma opodatkowania najbardziej się opłaca.

Tworzę ten materiał dlatego, że chcę podejść do tematu wyboru formy opodatkowania inaczej niż większość treści dostępnych na rynku. W internecie dominują proste porównania: podstawiasz liczby do kalkulatora, sprawdzasz stawkę i otrzymujesz wynik. To oczywiście daje pewien obraz, ale często jest on zbyt uproszczony.

W tym artykule również omówię podstawowe formy opodatkowania, ale oprócz samych stawek pokażę Ci kwestie, które w praktyce mają realne znaczenie. Chodzi między innymi o koszty uzyskania przychodu (np. rozliczanie samochodu w działalności), czy rzeczywiste konsekwencje wyboru ryczałtu przy określonym modelu biznesowym. Dzięki temu analiza będzie pełniejsza niż typowe zestawienie procentów.

Dodatkowo do materiału dołączone są linki do oficjalnych stron rządowych, które umożliwiają techniczną zmianę formy opodatkowania. Samo podjęcie decyzji to jedno, a jej prawidłowe zgłoszenie – drugie.

1. Skala podatkowa
Przejdźmy więc do pierwszej i najbardziej klasycznej formy opodatkowania, czyli skali podatkowej.
W przypadku skali podstawą opodatkowania jest dochód, a więc przychód pomniejszony o koszty uzyskania przychodu. To bardzo istotne, ponieważ wysokość kosztów bezpośrednio wpływa na wysokość podatku. Im wyższe koszty, tym niższy dochód i tym samym niższe zobowiązanie podatkowe.

Jeżeli chodzi o stawki, do 30 tysięcy złotych obowiązuje kwota wolna od podatku, co oznacza, że w tym zakresie podatek faktycznie wynosi zero. Do 120 tysięcy złotych dochodu stosowana jest stawka 12 procent. W praktyce efektywne opodatkowanie do tego progu wynosi około 9 procent, ponieważ 30 tysięcy złotych objęte jest kwotą wolną. Oznacza to, że realnie 12 procent płacone jest od 90 tysięcy złotych, a nie od pełnych 120 tysięcy. Dopiero po przekroczeniu progu 120 tysięcy złotych nadwyżka opodatkowana jest stawką 32 procent.

Warto przy tym jasno rozdzielić dwie kwestie, które często są ze sobą mylone. Forma opodatkowania nie wpływa na wysokość składek społecznych ZUS. To, czy korzystasz z ulgi na start, preferencyjnych składek przez 24 miesiące czy opłacasz pełen ZUS, wynika z innych przepisów i nie zależy od tego, czy jesteś na skali, podatku liniowym czy ryczałcie. Wybór formy opodatkowania wpływa natomiast na sposób ustalania podatku dochodowego oraz na wysokość składki zdrowotnej.

Skala podatkowa jest szczególnie korzystna dla osób, których dochody nie przekraczają 120 tysięcy złotych rocznie, a także dla tych, którzy mogą skorzystać ze wspólnego rozliczenia z małżonkiem. Jest to również forma najbardziej elastyczna pod względem ulg podatkowych. To właśnie na skali dostępny jest najszerszy katalog odliczeń, które mogą istotnie obniżyć podatek.
Przykładem jest ulga termomodernizacyjna. Wydatki poniesione na ocieplenie domu czy wymianę źródła ciepła, choć nie są związane z działalnością gospodarczą, mogą zostać odliczone od dochodu. Podobnie działa ulga rehabilitacyjna czy,  w ograniczonym zakresie,  ulga na internet. W sytuacji, gdy masz możliwość skorzystania z takich preferencji, sama stawka procentowa przestaje być jedynym kryterium wyboru.

Dlatego wybór formy opodatkowania nie powinien sprowadzać się wyłącznie do pytania: gdzie jest niższy procent? Znacznie ważniejsze jest to, jak wygląda Twoja struktura kosztów, czy możesz korzystać z ulg oraz jaki model dochodowy przewidujesz w 2026 roku.

Wracając do skali podatkowej – dla kogo jest to rozwiązanie optymalne?
Przede wszystkim dla osób rozpoczynających działalność gospodarczą, zwłaszcza gdy przewidywany dochód nie przekracza 120 tysięcy złotych rocznie. W tym przedziale efektywne opodatkowanie jest relatywnie niskie, a kwota wolna dodatkowo zmniejsza realne obciążenie.
Skala podatkowa jest także korzystna dla osób, które rozliczają się wspólnie z małżonkiem. Warunkiem jest jednak to, aby oboje małżonkowie byli opodatkowani według skali. Jeżeli jedno z Was prowadzi działalność na podatku liniowym albo na ryczałcie, wspólne rozliczenie nie będzie możliwe. To bardzo ważny element, który często bywa pomijany przy porównywaniu samych stawek procentowych.

Istotnym argumentem przemawiającym za skalą jest również dostęp do ulg podatkowych. To właśnie w tej formie opodatkowania katalog ulg jest najszerszy. Na podatku liniowym zakres odliczeń jest ograniczony, a na ryczałcie, jeszcze mniejszy. Ulgi mogą działać w różny sposób: czasem zwalniają część dochodu z opodatkowania, a czasem pozwalają dodatkowo obniżyć podstawę opodatkowania poprzez odliczenia.

Dobrym przykładem jest ulga termomodernizacyjna. Jeżeli ponosisz wydatki na ocieplenie domu lub wymianę źródła ciepła, możesz odliczyć je od dochodu, mimo że nie są to koszty uzyskania przychodu w działalności gospodarczej. Innymi słowy, nawet jeśli prowadzisz firmę marketingową, a inwestycja dotyczy prywatnego domu, odliczenie nadal jest możliwe. W efekcie realne obciążenie podatkowe może być istotnie niższe. Podobnie działa ulga rehabilitacyjna, z której mogą skorzystać osoby posiadające orzeczenie o niepełnosprawności albo opiekujące się taką osobą. Często wykorzystywana jest również ulga na internet, choć jej wymiar finansowy jest ograniczony (760 zł rocznie i tylko przez dwa lata).

Istnieją też bardziej zaawansowane preferencje, takie jak ulga badawczo-rozwojowa czy ulga na prototyp. W praktyce jednak korzystają z nich przede wszystkim większe podmioty prowadzące bardziej złożoną działalność. Dla wielu jednoosobowych działalności gospodarczych te rozwiązania nie mają kluczowego znaczenia. Jeżeli chcesz sprawdzić, z jakich ulg możesz skorzystać, warto przeanalizować swoją sytuację z doradcą podatkowym. Możesz też samodzielnie zapoznać się z katalogiem ulg na stronie podatki.gov.pl. Wymaga to czasu, ale pozwala wstępnie ocenić, czy skala podatkowa daje Ci dodatkowe możliwości obniżenia podatku.

W kontekście skali trzeba jeszcze wspomnieć o składce zdrowotnej. Wynosi ona 9 procent dochodu. To stosunkowo dużo, ale w wielu przypadkach rekompensowane jest przez niższą efektywną stawkę podatku oraz możliwość korzystania z ulg.

2. Podatek liniowy
Drugą formą opodatkowania jest podatek liniowy. W tym przypadku nie ma kwoty wolnej od podatku. Od pierwszej złotówki dochodu obowiązuje stawka 19 procent. Podatek nadal liczony jest od dochodu, czyli przychodu pomniejszonego o koszty uzyskania przychodu. Zaletą podatku liniowego jest prostota i brak progresji. Nie ma progu 32 procent – niezależnie od wysokości dochodu stawka pozostaje taka sama. Dlatego rozwiązanie to bywa atrakcyjne dla osób, których dochody znacząco przekraczają 120 tysięcy złotych rocznie i które nie korzystają w istotnym zakresie z ulg dostępnych na skali.

Podatek liniowy jest najczęściej wybierany przez osoby, które nie mogą lub nie chcą rozliczać się wspólnie z małżonkiem, a także przez tych, których małżonek osiąga relatywnie wysokie dochody. To rozwiązanie typowe dla przedsiębiorców generujących wysokie przychody, często przy jednocześnie wysokich kosztach prowadzenia działalności. Często są to również osoby, które nie mają prawa do niskiej stawki ryczałtu albo ich model biznesowy nie pozwala na korzystne opodatkowanie przychodowe. W takiej sytuacji podatek liniowy staje się naturalnym kompromisem – stała stawka 19% bez progresji, liczona od dochodu. Warto jednak zauważyć pewną tendencję. Z roku na rok liczba podatników na liniówce maleje. Wynika to głównie z dwóch powodów. Część przedsiębiorców przechodzi na ryczałt, ponieważ przysługuje im niska stawka – na przykład 8,5% – co przy niskich kosztach okazuje się bardzo korzystne. Inni rozwijają działalność i decydują się na prowadzenie biznesu w formie spółek, takich jak spółka z o.o. czy spółka komandytowa. W tym sensie można mówić o stopniowym ograniczaniu popularności podatku liniowego. Trzeba też pamiętać, że na liniówce zakres ulg podatkowych jest węższy niż na skali podatkowej. W praktyce jednak wiele osób i tak nie korzysta z rozbudowanego katalogu ulg. Najczęściej pojawia się odliczenie wpłat na IKZE, które jest dostępne zarówno na skali, jak i na liniówce. Jeżeli więc w danym roku nie planujesz korzystać z istotnych ulg, podatek liniowy może okazać się rozwiązaniem bardziej przewidywalnym.

Jeśli chodzi o składkę zdrowotną, na podatku liniowym wynosi ona 4,9% dochodu. To wyraźnie mniej niż 9% na skali podatkowej. Z drugiej strony sama stawka podatku jest wyższa – 19% zamiast 12% w pierwszym progu skali. Ostateczna opłacalność zależy więc od poziomu dochodu, struktury kosztów i możliwości korzystania z ulg.

Zanim przejdę do ryczałtu, warto jeszcze poruszyć temat samochodu w działalności, ponieważ dla wielu przedsiębiorców jest to element istotnie wpływający na wybór formy opodatkowania.
Jeżeli planujesz w 2026 roku leasing operacyjny samochodu, co jest najczęstszym rozwiązaniem, wpłata początkowa oraz kolejne raty leasingowe stanowią koszt uzyskania przychodu. W uproszczeniu można przyjąć, że limit wartości samochodu osobowego, do którego koszty są w pełni uwzględniane, wynosi 100 tysięcy złotych. W przypadku samochodów elektrycznych limit ten jest wyższy. Jeżeli wartość auta przekracza ustawowy limit, koszty zaliczane są proporcjonalnie.
Oznacza to, że przy wysokiej wpłacie początkowej w leasingu możesz w pierwszym roku znacząco obniżyć dochód do opodatkowania. W takiej sytuacji skala podatkowa albo podatek liniowy mogą być bardziej opłacalne, ponieważ to właśnie w tych formach koszty mają realne znaczenie dla wysokości podatku.

Na ryczałcie sytuacja wygląda inaczej – tam koszty uzyskania przychodu nie wpływają na wysokość podatku. Dlatego przy planowanych dużych wydatkach inwestycyjnych, takich jak leasing samochodu, wybór formy opodatkowania wymaga szczególnie dokładnej analizy. Jeżeli natomiast kupujesz samochód za gotówkę i wprowadzasz go do działalności jako środek trwały, sytuacja wygląda inaczej niż w przypadku leasingu. Wydana kwota nie staje się jednorazowo kosztem podatkowym. Jeżeli wartość auta przekracza 10 tysięcy złotych, podlega ono amortyzacji. Standardowa stawka amortyzacyjna dla samochodów osobowych wynosi 20% rocznie, co oznacza, że w koszty możesz zaliczać co do zasady jedną piątą jego wartości rocznie. W praktyce wygląda to tak, że nawet jeśli w 2026 roku wydasz fizycznie 100 tysięcy złotych na zakup samochodu, do kosztów uzyskania przychodu trafi jedynie 20 tysięcy złotych rocznie (z uwzględnieniem ustawowych limitów). To istotna różnica, którą trzeba uwzględnić przy kalkulowaniu, jaka forma opodatkowania będzie najbardziej korzystna.

3. Ryczałt
Przejdźmy teraz do trzeciej formy opodatkowania, czyli ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. W ryczałcie podstawą opodatkowania jest wyłącznie przychód. Koszty uzyskania przychodu nie mają znaczenia dla wysokości podatku. To właśnie ta cecha sprawia, że ryczałt jest szczególnie atrakcyjny dla osób o niskich kosztach prowadzenia działalności.
Stawki ryczałtu mieszczą się w przedziale od 3% do 17%, przy czym najczęściej spotykane są stawki 8,5% oraz 15%. Jeżeli masz prawo do stawki 8,5% i Twoje koszty są niewielkie, bardzo trudno jest przebić to rozwiązanie skalą podatkową czy podatkiem liniowym.Problem polega na tym, że stawka 8,5% jest często stosowana nieprawidłowo. Pokusa jej wyboru jest duża, ale nie każda działalność daje do niej prawo. Kluczowe znaczenie ma zakres faktycznie wykonywanych czynności oraz ich kwalifikacja według przepisów ustawy o ryczałcie.

Dla przykładu programiści w dominującej obecnie linii interpretacyjnej nie korzystają ze stawki 8,5%, lecz 12%. Usługi zarządzania objęte są co do zasady stawką 15%, choć usługi zarządzania projektami mogą w określonych sytuacjach kwalifikować się do 8,5%. Granice między tymi kategoriami bywają cienkie, a błędna klasyfikacja może oznaczać poważne zaległości podatkowe.
Dlatego przed wyborem konkretnej stawki warto przeanalizować aktualne interpretacje indywidualne i praktykę organów podatkowych. W tym obszarze naprawdę łatwo o kosztowny błąd.

Ryczałt ma jeszcze jedną istotną zaletę – sposób ustalania składki zdrowotnej. Na skali podatkowej wynosi ona 9% dochodu, na podatku liniowym 4,9% dochodu. Przy wysokich dochodach są to znaczące kwoty. W ryczałcie składka zdrowotna ma charakter zryczałtowany i zależy od poziomu przychodów w danym roku.
W uproszczeniu można przyjąć, że przy przychodach do 60 tysięcy złotych miesięczna składka wynosi około 400 złotych. W przedziale od 60 do 300 tysięcy złotych jest to około 840 złotych, a powyżej tego poziomu około 1200 złotych. W wielu przypadkach kwota 840 złotych miesięcznie będzie znacząco niższa niż 4,9% czy 9% dochodu, co dodatkowo zwiększa atrakcyjność ryczałtu
Oczywiście wszystko zależy od stawki ryczałtu. Jeżeli Twoja działalność kwalifikuje się wyłącznie do 15% lub 17%, przewaga nad podatkiem liniowym może się zmniejszyć, a w niektórych przypadkach to właśnie liniówka albo skala okażą się korzystniejsze.

Jak więc wybrać formę opodatkowania w praktyce? Najrozsądniej jest przeanalizować swoją sytuację indywidualnie, z uwzględnieniem planowanych przychodów, kosztów, inwestycji oraz możliwości korzystania z ulg. Sama stawka procentowa to za mało, by podjąć dobrą decyzję.
W praktyce analiza wyboru formy opodatkowania polega na przeprowadzeniu rzetelnej kalkulacji z uwzględnieniem aktualnych przepisów, Twoich rzeczywistych danych finansowych oraz takich elementów jak planowany leasing samochodu, amortyzacja, dostępne ulgi czy poziom składki zdrowotnej. Standardowa analiza, obejmująca interpretację przepisów oraz przeliczenie wariantów w oparciu o aktualne dane, to koszt rzędu 400 zł netto. Jeżeli sprawa jest bardziej złożona, wymaga analizy umów albo dotyczy nietypowego modelu biznesowego, wynagrodzenie może być wyższe, zwykle w przedziale 600–800 zł netto. Warto jednak spojrzeć na to w szerszej perspektywie. Różnica w obciążeniach podatkowo-składkowych między jedną a drugą formą opodatkowania potrafi wynosić nawet 15–20 tysięcy złotych rocznie. W takim ujęciu koszt profesjonalnej analizy jest relatywnie niewielki, a zwrot z tej inwestycji bywa wielokrotny.

Na koniec kilka słów o tym, jak technicznie zmienić formę opodatkowania.
Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest złożenie wniosku aktualizacyjnego w CEIDG za pośrednictwem serwisu biznes.gov.pl. Procedura jest intuicyjna i w pełni elektroniczna. Można również złożyć odrębne oświadczenie o wyborze formy opodatkowania przez biznes.gov.pl – to dodatkowe zabezpieczenie.

Alternatywnie dopuszczalne jest złożenie pisemnego oświadczenia do urzędu skarbowego. W takim piśmie wskazujesz, że od danego roku podatkowego wybierasz konkretną formę opodatkowania dla swojej działalności gospodarczej. Wzory takich oświadczeń są dostępne publicznie.
Istnieje również praktyka polegająca na dokonaniu pierwszej wpłaty podatku z odpowiednim oznaczeniem formularza, na przykład PIT-36L dla podatku liniowego czy właściwego symbolu dla ryczałtu. W orzecznictwie pojawiały się stanowiska, że takie działanie może być uznane za skuteczny wybór formy opodatkowania. Traktowałbym to jednak jako rozwiązanie awaryjne – na wypadek gdyby inne formalności nie zostały dopełnione.
Najbezpieczniej jest złożyć elektroniczny wniosek w CEIDG, ewentualnie dodatkowo oświadczenie przez biznes.gov.pl i zachować potwierdzenia złożenia dokumentów. Przelewy podatkowe w ciągu roku powinny być oczywiście wykonywane zgodnie z wybraną formą opodatkowania, ale to już element wykonawczy, a nie sam wybór.

Podsumowując: omówiliśmy trzy podstawowe formy opodatkowania na 2026 rok, wskazaliśmy ich mocne i słabe strony oraz elementy, które realnie wpływają na opłacalność – koszty, ulgi, składkę zdrowotną czy planowane inwestycje. Mam nadzieję, że dzięki temu spojrzysz na temat szerzej niż tylko przez pryzmat samej stawki procentowej.
Jeżeli chcesz pogłębić temat, warto przeanalizować również kwestie stawek ryczałtu 8,5%, rozliczania kosztów uzyskania przychodu czy zasad amortyzacji. Wybór formy opodatkowania to decyzja strategiczna – dobrze podjęta potrafi przynieść wymierne oszczędności przez cały rok.

Trzymaj się, powodzenia w wyborze formy opodatkowania.